Ζίγκμουντ Μπάουμαν: «Δεν είναι κρίση, είναι αναδιανομή πλούτου»
Η μόνη ριζική λύση που βλέπω
είναι να εδραιωθεί ένας τρόπος ζωής, που θα καταστήσει το υπάρχον
σύστημα έκπτωτο. Δηλαδή, να σταματήσει το σκεπτικό του να δανείζεται
κανείς για την απόκτηση π.χ. αυτοκινήτου. Δηλαδή ένας αντικαταναλωτικός τρόπος ζωής.
Δεν μιλάμε φυσικά για
λιτότητα, αλλά για αλλαγή νοοτροπίας και τρόπου ζωής, με έμφαση στην
ικανοποίηση των αναγκών και όχι την ικανοποίηση των καταναλωτών. Ο
κόσμος τότε δεν θα σπαταλάει χρήματα για την απόκτηση διάφορων gadgets,
όπως για παράδειγμα το να αγοράζεις καινούριο κινητό, χωρίς το παλιό να
έχει βλάβη…
Ο επίτιμος καθηγητής κοινωνιολογίας
Ζίγκμουντ Μπάουμαν μιλά για την κρίση, τον καταναλωτισμό, τις μορφές
αντίστασης, την ανάγκη αλλαγής νοοτροπίας και το πώς βλέπει το μέλλον.
Τη συνέντευξη πήραν η Ντίνα Δαβάκη και ο Δημήτρης Μπούκας για την
εφημερίδα "Η Εποχή".
Η
Ελλάδα και η Νότια Ευρώπη διέρχονται μια παρατεταμένη οικονομική κρίση
και δέχονται συνέχεια σκληρά μέτρα λιτότητας. Ποια είναι η γνώμη σας για
αυτά που συμβαίνουν;
Τα
μέτρα συνδέονται με τα δάνεια που ζητούνται. Είναι σημαντικό όμως να
δει κανείς για ποιο σκοπό χρησιμοποιούνται τα δάνεια που δίνονται στην
Ελλάδα. Αν χρησιμοποιούνται για ανακεφαλαιοποίηση των τραπεζών, τότε
απλά τρέφεται η ρίζα του προβλήματος και οι πολιτικές λιτότητας θα
συνεχιστούν αμείωτες. Οι οικονομικές κρίσεις έχουν να κάνουν όχι με
καταστροφή του πλούτου, αλλά με αναδιανομή του. Σε κάθε κρίση υπάρχουν
πάντα κάποιοι που κερδίζουν περισσότερα χρήματα σε βάρος των άλλων. Στις
ΗΠΑ, για παράδειγμα, μετά την κρίση έχει παρατηρηθεί μια αργή ανάκαμψη,
όμως το 93% του επιπλέον ΑΕΠ που δημιουργήθηκε, κατέληξε μόνο στο 1%
του πληθυσμού.
Στα
βιβλία σας έχετε πολλές φορές αναφερθεί στον καταναλωτισμό της
σύγχρονης, μετανεωτερικής κοινωνίας. Σε τι βαθμό υπάρχει συμβατότητα
μεταξύ καταναλωτισμού και μέτρων λιτότητας;
Μέχρι
το 1970, υπήρχε μια κυρίαρχη
κουλτούρα αποταμίευσης και οι άνθρωποι δεν
ξόδευαν χρήματα αν δεν τα είχαν προηγουμένως κερδίσει. Μετά το 1970,
και με τη συνδρομή πολιτικών όπως ο Ρέϊγκαν, η Θάτσερ και θεωρητικών
όπως ο Φρίντμαν, το καπιταλιστικό σύστημα αντιλήφθηκε ότι υπήρχε παρθένο
έδαφος που μπορούσε να κατακτηθεί. Η Ρόζα Λούξεμπουργκ ήταν αυτή που
είχε πει ότι ο καπιταλισμός αναζωογονείται μέσω νέων παρθένων περιοχών.
Αλλά προέβλεψε λανθασμένα ότι όταν το σύστημα κατακτήσει όλα τα παρθένα
εδάφη θα καταρρεύσει. Αυτό που δεν προέβλεψε ήταν ότι ο καπιταλισμός θα
αποκτούσε την ικανότητα να δημιουργεί τεχνητές παρθένες περιοχές και να
τις κατακτά. Μία από αυτές είναι οι άνθρωποι που δεν έχουν χρέη.
Έτσι
εφευρέθηκαν οι πιστωτικές κάρτες.
